Skip to main content

Full text of "De vera theologia Johannaea; ex Joh. cap. XX. vers. 31 .."

See other formats 


DISSERTATIO    THEOLOGICA 

DE 

VERA 

THEOLOGIA  JO- 

HANN^EA, 

Ex  Johan.  Cap.  XX.  verfc  $i. 

TcLxflg.  S"t  yiy*$t7TTcu ,  iW  m^svcrfnrs  >  cti  q  hcrSg  sgiv  o 

XyL9ag>  o  v]cg  r«  QsS,  xguj  \vct  TicevcctVTtg 

t^omv  s%r\TS  ev  t£  cvcjulclv  dt/rtf. 

Quam  AdfpiranteDIVINI  NUMINISaura 

ln  Celebemmo  Treboccorum  Athemo 

SUB    PRi£STDIO 

VlRl  MAXVME  REFERENDI,  AMPLISSIMI 
at%  EXCELLENTISSIMI 

DN.  BALTASARIS  B£BELII,SS.TH.D. 
cjusdemqae  Prof.  PubL  famigeratrifimi ,  &  Ecclc- 

fiaftx  Vigilaatifllmi ,  Academia:  h4 1. 

RECTORIS  MAGNIFICI, 

Dn.  Patroni,Promotoris,Fautoris  nec  non  Praeceptoris  fiu 

pio  honoris  &  obfequii  cultn  seviternum  pro(equendi. 

TUBLICS  defendendam  fifiit 

Andreas    Sch^fferus,  Landoa-Alfatus. 
oAd  4  *zf*Maij.  Anno  Salutis  M.  DC  LXXXUl 

x^RGENTORATl 

LlTERIS     JOHANNIS      ^UHIIMI      TlDJMANNI, 

4 


V  I  RI  S 

Magnijicis ,  Sfobilijfimis ,  Amplis- 

Jimiss  PrudentiJ&mis ,  MaximeRe- 

verendo ,  Experientiffimo ,  Excel- 

lentifiimis  ,  Prtfclari/Simis 

atque  Speclatijimis 

LIBERALISSIMI  LEGATI 

PREGHTERIANI  PR^- 

FECTIS. 

DNN.  PATRONIS  SVIS  MAGNIS,    ME- 
COENATIBVS  BENIGNISSIMIS,. 
,      EVERGETIS  OPTIMIS, 

T>iJJertationem  hancce  THE0L0G1CAM 

In  Grati  animi  Symbolum ,  ut  &  fpcm  ulteriorisin  fe 
Patrocinij  devota  mente ,  humili  corde , 
Subnujf.im.mil 

Confecrat  &  dicar 

TANTORUM  ^OMINUM 

cliens  devotifitmtts 

ANDREAS    ScHiEFFERUS, 
Refpondens. 


-8?SC    *  )  S* 


^jW  faxit  author  f$  Confummator  noftr& 
fahtts!  JESUS  CHRISTUS! 

[Onftituimus  nobilcum>  &  ro- 

^gati  quidem  >  agcre  de  aliquo^/?/  c om* 

\yendio  ,  eoque  iine  delegimus  di&um 

>  Johanneum  c.  XX.  $l  feu  ultimo:  ubi 

l^jl  Johannes  ait  .*  Tomta  H  y&y&TfJeu ,  1v&  iww- 

<rtmy  oti  olno-vf  sr/r  o  Xc/rej,o  «Jr  t«/  ©sb  ,/ou  im  cr/rst/VetrTs*  £«»v 

«fcm  ii/  7?  «^ti  AmtS.  i.  e.  vertente  vulgato :  Hac  autem 
fcrtfta  funtiut  credatis ,  quia  Iefus  eft  Chriftus,Filius  Det, 
ejrutcredcntes  vttam  babcatis  in  nomine  ejus.  Lutherus 
in fuis Bibliis  tranftulit :   ®lCfC  ObtX  ftttfc  #Cfd)riCbCtt/ 

M%  jfir  gfaubtf/3cfn$  fct)  ffl^riff/bcr  ©ol>n@Dttt$/ 
unb  6ag  jt)r  fotrd)  ^n  ©faubcn  fcas  Scfccn  ftabct  in 
fctncm  SJlahmm  Pifcator  ita :  ®tcfc  abcr  fai&  gc= 
fu)ricbcn /auff  fca§  jf)r  gfaubct/Scfue  fci>  fffcrtffu*/ 
frcr©0[)tt©Dttcs/uni>  bag  jbr  fcurd>  bcn  ©fattbcn 
fcas  £cbcu  f>abct  m  fctncm  STtalimctt*  Quse  principai  e$ 

verfiones  cum  non  procul  a  fe  invicem  abeant ,  indis- 
cuflas  relinqiiimus,brevitatisStudio£i,&ad  remipfam 
progredimur.     Deus  cceptis  noftjis  adilt  i 

CUm  de  aliquo  jW«  compendio  agere  conftituerimus,operae 
precium  e*it,aliquid  pritre  delibare  de  fidei  pmcipio,  Prin- 
cipium  apwd  Philofophos  aliquid  vocatur ,  quod  rei  alicui  vel 
originem  fuam ,  velcognitionem ,  vel  utrumquc  datj  Nam  de 
c  anjfalt  loquimur,  quod  eft  vel  perfonale,vel  reale,&  rurfus  vel 
rei  vel  cognitiQnis^&velineomplexumjvelcomplexum;  quo- 
rumhocvocaturalias  propofiuo  apodidtica,  quam»  definientc 
Ariftotele  lib.  L  poft.  anal.  c  3.  oportet  eife  veram ,  primam ,  a  c 

A     z  imme- 


-4?g  (  4»  >  %&~ - 

immediatam,priorem,notiore,&  cauflam  conclufionis.  Adeo- 
que  principium  fidei  divinae  feu  Theologicae  crit  caufa  fidei 
Theologicae,quaminanimo  hominisgenerar,eandemque,  fi 
examinatafuerit,  fundac&confirmat,  tanqua  veram  &infal- 
libilem.  Et  eft  duplex ,  vel  perfonale,  vel  reale.  Iftud  eft 
Deus ,  qui  eft  Pater ,  Verbum  feu  Filius ,  &  Spiritus  San&us,ex 
<juo,&perquem,&inquoomniafunt.Rom.  XI.  $6.  In  quo 
vrvimus,&movemur&fumus;  DicenteeodemPauIoACtor. 
XVII. 28.  Pater  luminum,  aquo  omne  datum  optimum,& 
omne  donumperfe&um ,  defurfum  eft.  Jac.  1. 17.  Qui  fidem  in 
nobis  operatur,  tanquam  fuum  opus.  Joh. VI.29.  Hoc  eft  Dei 
verbum ,  &  quidem  in  S.  literis  comprehenfum.  Rom.I. 16.  X. 
8.  XV.  4.  Siquiddemonftratum  fuerit,  qnod  habeat  Deum 
auctorem ,  &  verbum  ejus  fundamentum ,  jam  demonftratum 
crit,quod  fitverum&credendum,  litpote  quod  impolfibile 
fitDeummentiri.Hebr.VI.18;  v, 

§.  2.  TaleDeiverbumeftidquodallegavimusex  Johan- 
ne.  QuodenimD^aper  Johannem  illudlocutusfuerit,&icri~ 
pferit ,  inde  patet ,  quod  fit  credendum.  Nullum  enim  verbum 
primo  credendum  eft,nifi  ejus  qui  eft  ipfa  veritas ,  quae  fallere, 
velfalii  non  poflit ,  qualiseft  folusDeus.  Joh.  VIII.  40.  nullus 
vel  AngelusGal.I.9.  velmerus homo.  4.  CXVI.n.  Dico, merus 
homo.  Nam  funt  homines  qui  infpirati  divinitus  loquuntur, 
fcribunt,  diriguntur  ,uttanquamin#rumenta,feu  cauffae  Deo 
fubordinatae  fallere,vel  falli  nonpoflint.i»Pet.I.ic.2i.Talis 
fuit  Johannes,  Joh.  XIX. 5 5.  inhoc  ipfo  acln,  dum  haec  fcrioe- 
ret.  Nam  fcriptis  fuis  voluit  fide  divinade  aliquo  fidei  artU 
culo»nempe  Jefu  Chrifto,  credi ,  &  credentibus  promittit  vi- 
tam  aeternam ,  quod  nemo  fanuspetit,  vel  promittit,  nifi  is 
qui  novit,  Deum  perfe  loqui ,  &  vitam  aeternam  dare.  Joh. 
XX.31. 

§.  j.  Patet  autem  exinde,  quod  dogmaticumfidei  primipium 
fit  SiripturaSacra.  Audit  ScripturaSacra,quodfitdivinitus  in- 
fpirata;,  &  utilis  ad  docendum ,  ad  arguendum  ,ad  corripien- 
dum ,  ad  erudiendum  in  juftitia ,  ut  perfeclus  fit  homo  Dei ,  ad 
omneopusbonum  perfex&einftru&us.2.Tim.III.i6.i7.  quae  eil 
piincipii  alicuJusTneologicigenuina  defcriptio,Et  tale  eft  no- 

ftra 


=-W3  ( r  • )  &*- 

ftraquoqueperrcope  Johannaea;  Namdocet  nos,  quis  Gt  Je- 
fus  Chriftus,  nempe  Dei  Filius ,  &  au&or  falutis ,  &  arguit 
illos,  qui  praeter  ipfum  alium  conftituere  volunt  Mefliam,  8c 
falutis  authorem  3  Et  corrigit  quotquot  in  ipfum  impingunt ; 
informat  quotquot  pie  vivere  volunt  in  Chrifto  Jefu  ^Eft  igi- 
rar  fidei  Theologicae  principium.  Si  fuiilet  aliud  ,quam  fcri- 
ptis  comprehenfum  ,  vcrhum  Dei,  cx  qucnofle  potuiflent, 
Tefum  efFe  Mefliam  a  ProphetispromifTum,  Dei  Filium ,  &  fa- 
lutis  fideiquefalutiferaepromumcondum,  non  applicuilTet 
manum  fcribendofuo  Evangelio  Johannes,quod  ipfum  Dei 
verbum  eflr;  conforme  verbo  Dci,  Patriarchis,  Prophetis,  & 
relf  quis  Apoftolis  infpiratum. 

§.  4.  Conftat  hincquodyS/rfScripturaSacra  fit  fideidi- 
vinae  nuncquidem  temporis  principium.  Non  quidem  fta- 
tim  ab  initio  Ecclefias  &  fidei  divinae  Deus  verbum  fuum  fcri- 
ptis  Canonicis  comprehendit,  & credendurti  commendavit ; 
iurBciebant  enim  traditiones  orales  ,  quas  de  matiu  in  ma- 
\num,  fivedeore  cVosfibi  Deus  &  Patriarchae  commenda- 
bant:  Neque  tamen  aliudverbum  credtridum  communica- 
batin ,  nifi  quod  poftea  literis  commendatum  eft.  Nimirurrt 
illud  ipfum  verbum ,  quod  ex  ore  Dei  ante  Mofen  audiebant, 
etiam  in  literis  legebant ,  cu  Mofes  authenticis  illis,  Dei  juflu, 
ipfum  infinuabat.  Quemadmodum  inN.T.  ApoftolicV  Evan- 
geliftae  nullum  aliud_verbum  in  literas  retulerunt  nifi  illud 
quod  antehac  verbisdivinis  prolatu  fuerat.i.Joh.I.u&  g.Qua- 
re  materia,quam  vocant,  fcripturae  femper  fuit  fidei  princi- 
pium ,  &  folum  fuitjfidei  principium ,  etfi  fub  diverfo  habitu, 
{euaccidentibusproferretur.  EtverbumDei,  quodjohan- 
nes  literis  veftivit,&exhibuit,eft  illudipfumverbum,quod 
Adam,  Noah,  Abraham  &c.  locuti  funt.  Id  quod  colligitur  ex 
A£l.  X.  43.  XV.  11.  XX  VI.22.  Nunc  vero,poftquam  verbum 
Dei  literis  comprehenfum,  &  fcriptisCanonicis  illatum  eft, 
fblum  eft  fidei  principium,  cui  credendum  eft  ab  illis ,  qui  vo- 
lunt  juftificari  &  fal  vari.Colligitur  ex  2.Pet.I.i7.collxum  #.1?» 
§.  5.  Propheu  inV.T.&  Apoftoli  atque  Evangelifa  m  N. T.fut- 
runt  infaHtbiles inperctpiendo ,&firibendoi& fidiles  in  refenndo  vrr- 
io  divWt  Probaturexnoftrapericope.  Quodenimjohannes 

A    3  u\h 


~*K}  ( &  )  ffi- 

-talis  fuerit,  inde  probatur  ,  quia  vult  fibi  credi,  quod  Jefus 
Nazarenus  fit  ille  ipfe  Mefllas,dequoProphetaeV.Teft.va- 
tfcinati  funt ,  &  quod  fit  Flius  Dei ,  &:  quod  fit  author  falutis» 
&promittit  vitamaeternam  taliafinccre  credentibus;  Haec 
vero  myfteria  novit  exProphetis ,  qui  &  itfft  infartibiles  fue- 
runt  in  percipiendo ,  &  in  referendo  bos  fidei  articulos , 
digni,quorum  teftimonia  fide  divina  acciperentur  ,  &  com- 
plemento  exornarentur.  Pone ,  Prophetas  in  V,  T.  in  alter- 
utro,vel  utroque  fuifTe  hallucinatos,  Johannes  fuo  comple- 
mento  non  potuifTet  probare,  Jefum  effe  Chriftum,  ncmpe 
illum  ipfum ,  de  quo  veteres  Prophetae  vaticinati  fint ;  Nam 
velerrafTet,ut  ipfi,vel  diverfum  quid  ab  ipfis*forte  etiama 
rei  veritate,tradidifTet,trt  eftmultiplexfalfitas:  quodcunque 
acceperis ,  irretitus  teneberis.  Pone  contra ,  quod  Prophetae 
fuerint  infallibilesin  percipiendo ,  &  fidcles in  referendo,  Jo- 
hannem  vero  fuifTe  falfum ;  Manebit  ergo ,  quod  Johannes  er- 
rabundus  fibi  fidem  haberi  voluerit,&  vitam  aetemam  cre- 
dentibus  fibi  temere  promiferit,  quod  etiam  eft  abfurdum* 
Manet  igitur,&  V.T.  &N.  T.  fcriptores  fuifle  infallibilesin 
percipiendo ,  &  fideles  in  referendo. 

§.  6.  Ltbri ,  in  quibus  aliquid  babetur ,  &primo  quidem  >feu  £J«- 
rirex  ,&  principAlnerde  Mefiia  ,funt  Canonici ;  in  quibus  veronibtl  ba- 
betur  de  jcjuCbrifio,  tanquam  Mefia,  Ftlio  Dei,  &  autbore  filutis  % 
wm  funt  Canonici ,  &  credendi.  Sepon  im  u  s  n  n  n  c  i  fta  m  co  n  trover- 
tfiam , an dltlum  hoc  agat  de  omnibus  vel  pluribus,vel  pau- 
cioribus  fidei  articulis?  illud  tamen  nobis  manet,  quod  viri 
.faVptwM  fcripferint  de  Jefa  Chrifto  ,  quod  fit  Dei  Filius,  & 
au&or.falutis.  Nam  Johannes  ,  unusex  Apoftolis  ,  & 
Evangeliftis ,  fcripfit  de  Jefu  Chrifto ,  quod  fit  Dei  Filius ,  per 
cujus  nomen  fimus  falvandi,&  ficprobavit,  quod  fit  lyi^n^, 
Prophetis, qui  idem  teftati  fint.  De  Prophetis  dixit  Petrus, 
quod  deJefuChrifto  omnesteftimonium  perhrbeant^remiflio- 
nem peccatorum  accipere  per  nomen  ejus  omnes  qui  credunt 
ineum.  Aaor.X.^.Paulusi.Cor.II.z.  neminemalium  in- 
terfuos  vult  fcire  nifi  Jefum  Chriftum ,  eumque  crucifixum : 
qui  tamen  in  fuo  oflicio  nihil  dixitpraeter  ea  quae  futura  prae- 
dixer  am  Mofcs  8c  Propfoetae,  nempe  de  Chrifti  paffione ,  &  re- 

furre- 


*s  r  7. ;  s* 


uirreftione ,  &  praedication&  Acl.  XX  VX  aj.  z j.  Oportet  igi- 
tur  &  Prophetas,&OceanumProphetarufn,  Mofen ,  vatici- 
natos  efle  de  Chrifto ,  utpatiente,  &  moriente  ,  &  re- 
furgente.  Et  quisquis  talia  non  praedixerat ,  Propheta 
non  erat.  Nam  nihii  dixerat  de  praecipuo  fidei  momento ,  Fi- 
IioDei,incarnando,&  falutis  authore:  Quare  neccreden- 
dumerat  ipfi:  NecverbumejustanquamCanonfequendum 
erat  in  aliis  minorismomenti  punctis.  CommunisTheolo- 
gorum  Canon  eft,  non  efle  librum  Canonicum,  in  quo  nihil 
vel  *<*7*  p»tqv,  vel  »*7<*  heiretctY  de  Meflia  habeatur.  Contra,fi 
quis  exore  Domini  Dei  fuialiquid  acceperatde  Meflia,& 
ejus  beneficiis,  idque  fcriptis  fuis  Canonicisinferueratjispro' 
fcriptore  tfemWr?  habebatur. 

jT.  7-  Libri  >  i*  quibus  originaliter  tale  quid  habetur  ,/itnt  fcripti 
a  viris ,  qui  Spiritus  Sanclifuerunt  amamenfes,  Maxima  Apoftoli 
eft,quod  nemopoflit  JefumvocareDominum,nifi  perSpi- 
ritumSanftum.  Qui  verofcripferunt,  Jefum  efle  Chriftum, 
DeiFilium,  percujus  nomen  credentes  falventur,  vocarunt 
Jefum  Dominum ;  Haec  enimDomini  definitio  aliqua  eft;  qua- 
re  per  Spiritum  Sanftum  fecifle ,  necefle  eft.  Sicut  David  Je- 
fum  vocavit  Dominum  2.  Sam.  XXIII.2.  feqq.  Et  Jefaias,vel 
potius  Meflias  per  Prophetam.  Jef.LXT.i.  Ita  etiamjohan- 
nemorganumSpiritusSanclifurflenecerTeeftjquiaejusinftin- 
ctuicripfit  quaecunque  de  Meflia  icripfit.  Scripfit  eum  eife 
Mefliam,  qui  FiliusDei,  &  nofterDominusfit,in  quemcre- 
dendum,&percu)us  nomen  falvandum  fit,tanquamDomini, 
qui  nospeculium  fibi  emit  &redemit. 

§.  8 .  Jgitur  Scrtptura  Sacra  principia  credibilitatis  infefe  habeu 
Nam habetin  fefe  articulum de  Chrifto ,  qui  docet, quod di- 
vinitus  infpirata  fit,  quandoquidem  nemoex  fe  fcire  poflit» 
quod  aliquis  fit  Jefus,  qui  fit  DeiFilius,  Meflias,  &  ialutis 
noftrae,  quae  &  ipfa  homini  per  naturam  non  innotefcit,au- 
ttor  &  promotor.  Ex  his ,  &  fimilibus,  */>iT»eW  feu  fidei arti- 
culisinnote(cit,aIiquodfcriptumefle  fuprarationis  captum» 
abaltiori  nimirum  principio  profeclum ,  quod  Spiritus  San- 
ctus  appellatur.  Dum  igitur  illos  fidei  artfculosin  fk(e  corn- 
plet"titur>complettiturin  fefe  argumenta  credibilitatis,&de 

(eipfft 


-*»3  (  8.  )  Se&- 


feipfadocet  ,quod  fit  Dei,'altioris  alicujusprincipii,vefbum« 
i.Cor.II.13.  Apoftolus  digrtum  intendit ,  dum  provocat  ad 
fuos  fcrmones,  divinitus  inditos,  &  ad  materiam  divinam» 
.quam  verbis  eloquebacur ,  non  nifi  a  Spiritu  San&o  explican- 
dis.v.16.  innuens>ex  materia  &c  ftylo  deScript.Sac.  effe  judica- 
dum.Quare  vaticiniade  JefuChrifto,ficut  8c  per  ipfius  nomen 
vitaaeterna  habenda  ,  non  pofTunt  proficifci  nifiex  Spiritu, 
vel  Deo  omnifcio ;  Neque  medium  falutis  haberi  originaliter 
poteft.nifi  ex  Deo,qui  vitamaeternam  dat,utrumque  habe- 
tur,  ficut  in  reliqua  ,ita  etiam  in  hacfcriptura. 

§.  p.  Credimusjecundum  ScripturamSacram}etiam  ea,qu£proba- 
hilitatem  &fundamentum  in.ratione  non  habem ,  modo  fint  congrua  verbo 
Dei  in  Scripturis  contento.  Credimns  enim  arciculumde  Jefu 
Chrifto,  ejus  periona,  officio  ,  &  beneficiis ,  quae  in  ratione 
nonmodo  fundamentum  nullum,fed  ne  quidem  probabili- 
tatem  habent.  Elfe  enim  aliquem  Dei  Pilium ,  &  hunc  efle 
MariaeFilium,Meffiam,  credendum,  redemp:orem,  &fal- 
yatorem ,  vitam item  efle  aeternam  hominum  fua  natura  mor- 
talium, dehis&  fimilibus  ratio fibi  reli&anihil  novit,Scta- 
men  creduntur,folum  ideo, quia  in verbo Dei &  S. literis  ha- 
bentur  j  Oportet  igitur  aliquidcredere,  vel  credi,  ideo  quod 
inverbo  Dei  icripco  habetur ,  etfi  ratio  plenis  buccis  recla- 
met,  i.Cor. II.  i.feqq.  aliquid  hujus  royfterii  revelatur,dum 
revelatur,quod  Apoftolus  praedicarit  &  fcriplerit  fapientiara 
omni  humana  ratione  fublimiorem  ,  &  edifteruerit  verbis, 
quae  nec  ipfa  faplant  eloquentiam  aliquam  humanam  ,  cre- 
dendatamen  fint,etfi  fuprarationemconftituta,quod  Spiritus 
JDei,  arcanorum  divinorum  fcrutator,^a  infpiravit. 

§.  10.  LibriVeteris  Teftamemi  funt  firipti  ImguaHebraa  ,  Novi 
ytro  Grtca.  Innuitur  hocbinis  vocabulisj^  &  c7;r//?«*,quorurn 
iftud  Hebreum  a  JWi  falus ,  rioc  vero  Graecum ,  a  yjtopaji  ungo 
derivantur ,  quibus  duabus  linguis  inftrumentum  Hebraeum, 
CxGrsecum  conceptafunc,&fumautriusque  inftrumenri  his 
duabus  vocabulis  continetur ,  quod  aliquis  Dei  Fiiius  titjefits, 
feu  Salvator  generis  humani,per  peccatum  corrupti  &  perditi, 
isque  fic  &  C/;ri/?w,fiveunftus,Spiricu  San&o,  eo  fine,  ut  officio 
fuo  rjte  fungatur,  qu*  myftejcia  fciri  non  poflunt,  mediate 

quidsm, 


qtridem  ,nifi  per  Ecclefiam ,  cui  myfteria  fuain  fuoidiomate 
commifTa  func.  Roni.  lll.i.  IX.  4.  f.  Nequeab  Ecclefia  nifi 
per  Dei  verbumfive  voce,five  fcriptis,  voci  confonis,  conce- 
ptum. 

$.  n  Decet  tamen  Stripturam  Sacram  in  linguas  vernaculas  ,Jett 
inteiligtbiles,  convertere,  utfides  indepofit  concipi ,  &  per  fidem  falus  tm- 
petrart.  Vocabulum  enim  Jefus,  quod  Hebraeum,  &  V.  Te- 
ftamenti ,  &  Ecclefiae  N.  Teftamenti  incognitum  eft,  verfum 
eftmlinguamGraecam,C/;7//?«5»  cuiharcvoxvernacula &co- 
gnita  eft , ut  ccgnofceret ,  Jefum  efle  illum  Chriftum ,  feu  un- 
ftum,in  cujus  nomenfidelescrederent&falvarentur.Primus 
fidei  actus  eft  notitia,  qua?  vero  nuspiameft,  nifi  voces  pere- 
grini  idiomatis  ▼crtantur ,  &  intelligantur.  Quo  fine  Spiri- 
tusSan&usin  N.T.dedit  etiam  interpretes  linguarum  exo- 
ticarum  ,  ut  earum  vocabula  in  linguas  vulgo  notas  poflint 
converterei.  Cor.  XII.  10. 

§.  n.  Fittis  Scriptura,  Sacray&intermedius  quidem,  eflfides  in 
Jefu  Chrtfii  perfov.am  &offi(ium.  Scripta  enim  haec  funt,  ut  cre- 
damm,  JefumefleChriftumjDei  Filium,  &Salvatorem  gene- 
ris  humani :  quod  fi  quis  crediderit ,  habetquod  fcriptura  pro- 
ximeintendit.  IndigitathocquoquePaulutfRom.I.ttf.  ubi 
ait ,  fe  non  pudere  Evangelii  de  Chrifto,  ejus  fcil.  perfona  & 
officio  ,  quandoquidem  fit  Dei  visadfalutem  omni  credenti; 
adeoque  etiamorganum  Dei  efficaciflimum,  accendendi  fi- 
dem ,  per  quam  ad  falutem  pervenitur.  Repetit  &  plenius 
quidem,  c.  X.  8.  feqq.  ubi  docet ,  quod  juftitia  fidei ,  quae  ex 
verbovenit,  nitatur  ScripturisSacris,quibus  Fides  accenda- 
tur ,  per  quam  falus  hic  in  fpe ,  illic  locorurn  in  re,  impetretur. 

vcrf  11. 13« 

§.  13.  Adeoque falus, feu  vit*<tterna,e(lultimusfinis  Scriptur<t 
Sacra,  feu  verbi  divini  in  fcripturis  conteniu  Palam  hoc  afTerit  Jo- 
hannes  in  fuapericope,quando  ak,credentes,  fcil.exverbo 
fcripto,habere  vitam,  Ccilicet  £ter,iam ,  quse  eftgratuitum  Dei 
donum ,  datum  propter  Chriftum  vera  fide ,  ex  fcripturiscon- 
cepta , cognitum ,  apprehenfum ,  &  applicatum.  Nimirum 
non  eft  in  aliquo  zlio  falus,nif\  in  Jefu  Chrifto  j  Nec  enim 
aliudeft  praeter  hoc  fub  ccelo  nomen  hominibus  datum,  iri 

B  quo 


quo  oportcat  nos  falvos  fieri ,  A&or.I  V.  12.  nempe ,  nifi  in  no- 
mine  Jefu,quiChriftus,&:DeiFiliuseft.  Sed  necaliud  eft 
efficaciflimum  medium  daturn  homini ,  nifi  nomen  Jefu, 
quod  eft  fumma  cfficaciaeDei,nempeEvangelti,ad  falutem 
ordinati»  Rom,  1. 16 .  Et  is  eft  fmis  vocis  Jefu  Chrifti ;  Nam 
ideodi&us  eft,utpopuIum  (uumfalvaret  a  peccatis  fuis.Maih. 
I.21.  Eftautemfalusvelinfpcvelinrerefpicienda:  XXtro- 
<jue  refpe&u  finis  eft  fcripturae.  Nam  qui  in  Jefum  credunt 
in  (pe,  habent  falutcm  in  Ecclefia  militante,tanquam  promif* 
fum  bonum >  Qui  vero  eundem  apprehendunt,  in  regno  glo- 
riae,  itidem habent  ,&  in re  quidem>falutenv  Ad. II. 21.  X.?. 
Tit.III.5r. 

$•  14.  Finii  hic obtinetur  lecTtone,auditioneimeditationei&  colla~ 
tione  fcriptuujacrtt.  Obtinetur  enim  fide ,  Frdes  autem  conftat 
cx  notitia,aflenfu,&  ftducia  ,  quaefuntparr.es,  feu  formales 
fidei  aclus,  colle&i  ex  le&ione,  velauditione,  meditatione, 
collatione  &c»  fcripturae.  Act.  VIII.  28.  feqq.  Quare  qui 
noiTe  vult, Jefum  eile  Chriftum,  Dei  Filium,  &  mundi  falva- 
torem ,  noverit  illud  exleclione  yvcl  auditione  eorum,  quae  a 
Prophetis  &  Apoftolis  dc  eo  fcripta  exftant.  PofTet  quidern 
Deus  pro  fua  ornnipotentia  fidem  in  nobis  fine  verbo  accen- 
dere ,  non  tamen  vult,  fed  accendit  per  verbum  fuum ,  quod 
etiam  in  S.  literis  habetur,  &  ita  vult  homines  ad fidem, &  fa- 
Iutem  adducere.  1.  CoJ.  1. 21. 23.  II.  4.  feqq. 

$.  15.  Quzreomnes  bomines,quotquotvoluntcredere&falvdrir 
tenentur  xerbum  ifludlegere  ,  audire  >  &  intelligere.  Omnes  ho- 
mines  tenentur  credere ,  &  falvari,adeoq,  &  facere,quantum 
in  fe  eft ,  quod  ad  fuam  fldem,  &  falutem  pertinet ,  quanquam 
difpari  neceffitatis  gradu :  Nam  qui  vult  finem ,  media  quo- 
que  paedagogica  velle  nccefle  eft,nempe  lect.ionem,auditione, 
&  meditationenr,  E.  ad  hos  aclus  obligati  funt :  Etiam  Laici  ; 
Nam  &hitendere  tenentur  ad  fidem,&  ejus  finem,vitamae- 
ternam.  Collimat  hucdi&um  Chrifti  Joh.V.39.  Multo  magis 
autem  mrniftri  verbi  ad  hoc  funt  obligati.  z.  Tim.III.16.17. 

$.  16.  Hicfinis,&  luc  obligatio,  locum  non  habentr  ritfi ubifcriptura 
ejlclara ,  in  (e>  &  relative,  Claritas  duplex  eft,alia  objeftiv,at 
cum  obje&um  clarc  proponitur,  alia  fu.bje£tiva,feu  reiativa, 

cumr 


^ ~*HJ  (  ». )  §**- 

cum  quod  clare proponitur  etiam  mentc&  intelligentia perci- 
pitur,&  apprehenditur,  vel  certe  percipi,&  apprehendi  poteft  j 
Et  tum  demu  proponens  fine  fuo  potitur,vel  potiri  poteft&  de* 
bet,&  reci  piens  obligatus  eft  ad  fines  fuos,&  ad  officium,inter- 
medium&ultimumXumigiturScripturaeSacrae  finis  fitcre- 
dere,&  credendo  falvari , &  omnes  homines,fakem  adulti, 
obligati  fint  ad  hoc  procurandum  ,  lequitur,  fcripturam  ita 
cfle  claram ,  ut  intelligi  poflit,  &  credentes  tantum  ex  fcri- 
pturis  haurire  ,  quantum  ad  fidem  concipiendam  &  te- 
nend am  furficit :  fecus  fi  foret ,  haberent  cauiTam  fui  excu- 
fandi,  &  defendendi.  Johannes  ait,  fcripta  haec  efle»  ut 
credantur. E.  oportet  ita  eife  fcripta,  ut  credi,  i.  e.  intelligi 
etiampoirmt:  Intelligi  autemnon  poflunt,riifiea,quaeclar& 
propoiita  funt,  &  percipiuntur.  Salvari  eft  Dei  praece- 
ptum ;  Prascepta  autem  Dei  «lara  funt ,  &  claros  faci- 
unt  oculos  mentis  ,  4-  XIX.  %  CXIX.  105.  Prov.  VI.  3* 
Eft  &  Evangelium ,  quod  clarum  efle  ,  etiam  nobis  ,  con- 
tendit  Apoftolus.  z.CorJV.j.  EtProphetia,  quae  eft  inftar 
lucis.lucerrtisin  lococaliginofb,donecLucifer  in  cordibus 
noftris  oriatur.i.Pet.  I.  ip. 

jT.  17.  Requirituretiam  efficacia,quaoculi  menth  regeneren- 
tur  & renoventur  >ut  videant  clarum  Evangelii  lumen*  Johannesait, 
fcripta  haec  efle ,  ut  credamtts ;  credere  autem  non  poteft,  nifi  in 
quo  iumen  fit  efficax  ,  &  illuminet  cor„antehac  infidele, & 
mortuum :  Quare  necefle  eft,ut  verbum  fcriptum  habeat  vim 
vivificandi  &  illuminandi  corda  credentium.  Prius  proba- 
tur  ex  Eph.  II.  1.  pofterius  ex2.  Cor.  IV.  5. 4.  Aft.XVI.  i^.ir. 

§.  18.  Perfeelione  quoquefive  partiali^five  totaliinrebus  cre- 
dendis  opus eft.  Eft  perfettio  aliquaduplex,vel  partialis  ,in  ali- 
qua  credendorum  parte ,  e.  g.  in  materia  de  refurreclione  Chri- 
fti,quam  Chriftus  fignis,  a  Johannerecenfitis,fatis&abunde 
probaveiat ;  vel/of4/w,quando  reliqua  quoq;  fidei  capita,  quae, 
inde  pendet;  &  vel  di£ta,vel  fcripta,  vel  fa£a,perfefta  exftant, 
Sipriorienlush.l  obtineat,juxtaTheologosquosdam  vetu- 
itiores,  &  recentiores ,  dicentes, h.  1. fermonem  efle de perfe- 
ftione  partiali,nempe  articuli  de  veritate reiiirre&ionis Jefu 
Chrifti,  Perfe&a  erit  haec  fcriptura ,  quia  Johannes  ex  infalli- 

B     2  bilibus 


^g  ( **. )  s?^ 

bilibus  indiciis  demonftraverat ,  Jefum  Nazarenum  ex  mor- 
tuis  eiTe  rcfukitatum,  &  eum  efle ,  in  quem  Prophetae  digi- 
tum  intenderint,  tanquam  in  Mefliam  ,ex  morte ,  quam  fub- 
ierat,  refufcitandum }  fmvero  pofterior  locus  habeat,etiam 
fua  perfe&ione ,  totali  nempe,  non  carebit  fcriptura  johannea. 
NamJohannesfcripferitfuuEvangelium  tam  perfe£e,ut  inde 
cognofci  potuerint  Jefu  Chrifti  per_bna,6cofficiu\  cum  quibus 
connexi  funt  rcliqui  articuli  fidei ,  five  ut  antecedentes,five  ut 
confequentes,five  etiam  ut  concomitantes  ,  fine  quibus  Je- 
fus  non  foret  nomine  hoc  dignus ,  &  efle&u ,  juxta  quidem 
reliquosfidei articulos:  Jefus,e.g.eftFiliusDei;  Deusigitur 
cft  Pater5  quae  eft  prima  Deitatis  peribna ,  alteraeft  Filius, 
qui  fimulhomoeft;  Alias  Jefusnon  eflfet,qui  fua  paflionc8c 
morte  a  peccatis  nos  redemiifet ,  &  aeternum  falvaret.  Ab 
utroqueprocedit  Spiritus  Sanftus,a  quo-impulfi  locuti  funr 
fan&i  Dei  homines, 2.Pet.  L-zr..  Quibus  tiibus  perfonis  nifi 
competeret  divina  eflentia&perfonalitas,etiamattributa& 
©peranoncompeterent:  fublatis  hifce  etiam  fecunda  peribna: 
tion  eiTet  verus  Deus ,  idoneus ,  qui  aliis  vitam  aeternam  pro- 
mereretur;  Atqui hocfacit,E. opuseft,utfitverusDeus,&;,ut 
reliqus  Deitatis  perfonae,  omnipotens,  infinitus&c.  in  di- 
&is  &  fa&is.  Ex  quibus  refultant  communio  naturarum, 
communicatio  idiomatum,ofHcia,  &  ftatus,quae  neceflaria 
funtadofriciumMeflianum,eaquecauiTaefthominibus  ad  ae- 
ternam  ialutem  adducendis;  &  quidemper  media&iniiru- 
mentadivinitus  ordinara,quaemox  recenfebimus. 

JT.  19.  Oftenfo  &firmato  Theologiaeprincipio-,  opuserit 
de  ejufiiem  Fine  cum  % ,  tum  y  agere.  DupJex  finis eft,  1  vel  ? * 
uterque  h.  1.  infinuatur.  Nam  quod  finem  %  attinetjdem 
eft ,qui  eft ScripturaeSacrae,  vita  fcil.  aeterna  In  hac  acquiefcit 
diftum  Johanneum ,  tanquam  termino  hominis  credentis,cu- 
jusillandei  finiseft.i.Pet.1.  ?.  Subordinatus  huicultimorini 
edfides,  quem  &  ipfum  Johannes  exprimit,  quando  ait,fcripta 
haec  efk,  ut  credamus^  innuens,  TheoJogiam ,  quae  in  Scriptura 
Sacra  traditaeft,  reipicere  adfidem,ut  hanc  in  hominum  ani- 
mis  accendat,  &  per  eam  vitam  aeternam  homini  credenti  & 
perfevcrami  largiatur,    Habetur  hic  finis  * ,  cum  habemus 

Deum 


~S?3' ('?•)£?$- 

Deum  trinunum ,  Patrcm ,  Filium  &  Spiritum  San&um ,  vi- 
fione  beatifica  comprehenfum.  In  iHa  enim  vivifica  Dei  vifio- 
neconHltitaeterna  beatitudo.  i.Cor.XHI.i2.i.Joh.III.2.  Deum 
*^,teftatur  ejus  verbum,  tanquam  effectusde  fua  caufa,quod 
iion  finiteum  fele  dfia.prvpof ,  ne  nimiru  homines  haberent  ex- 
cufationem ,  fi  vel  ipfum  non  colerent.utdecet,  vel  ipficon- 
demnarentur.  Eum  Deum,  ejfe  perfbnis  multum,  itidem  lohan- 
nesprobat ,  quia in  Deo  eft  aliquis  Filius, qui  Patremhabet, 
adeoque  duae  perfbnae,  Pater&  Filius ,  a  quibus  procedens 
Spiritusrevelathominibusviam  fahrtis.  Omnes  tres  perfonae 
fiint  unus  Deusioh.  XVII.  3.  &  Spiritus,quia  attributa  di- 
vina  de  illis  in  abftraclo  praedicantur.  c.  XIV.  6.  utpote  de 
DeoSpiricu.cIV,  24.qui  immenfuseftSpiritus,a  Patredatus 
Filio  fine  menfura.  Ibh.  III.  34.   Quo  ipfo  aeterna  &  infinita 
reliqua  ejus  attributa  & opera  probantur :  ut  &  cult us,qui  di- 
vinuseft. 

^.  20.  F/»»?funtJhomines,indigitatiper  vocabulum  i>V«r . 
Vou  Hac  voce  indigitatur,  hominem  quondam  fuifTecrea- 
tum m,  Creatus  autem  eft  ad  vitam  aeternam,Sap.II.2j,  Adeoq;  li 
creatus  ad  vitam  aetemam  eft,  ejusetiamad  media ,  creatus  eft, 
cjuae  funt  attribura  imaginis  divinae,  vel  potius  ipfa  Dei  ima- 
go ,  confiftens  in  juftitia  &  fanclitate.Eph.  IV.  24.  Cujus  finis 
fuit  aeterna  vita ,  ad  quamhomo  perveniffet,fi  lanctus  &  ju- 
ftus  manfiflet,  utnon  manfit,  peccatocommiifo  j  Nam  hoc  & 
contra  voluntatem  Dei  eft ,  &  mortem  etiam  aeternam  mere* 
tur.Rom  VI.  22. 23.  Quare  per  peccatum  homo  faftus  eftin- 
cptus  ad  vicam  aeternam ,  ut  opus  haberet  aliquo  alio  Redern- 
ptore,a  quo  vita  ipfi  reftitueretur;  Non  vero  merus  aliquis 
homorequirebatur,  utpote  qui  ineptus,  ut  alteri,ejusde  crimi- 
riis  reo,  vitam  amilTam  reftituat,  utpotejpie  peccator.  Pial. 
XLf  X.  9.  fed  QntrQpo7r&t  qui  pati ,  &  mori ,  &  infinire  quidem, 
ut  Deus ,  &  innocenter ,  utpote  fanftus  per  omnia  ,  poffer. 
Homo  per  peccatum  adeo  corruptus  eft ,  ut  fine  Dei  revela- 
tione ,  &  verbi  manifeftatione ,  nullam  habeat  rerum  divina- 
rum  fufficientem  notitiam,  vel  fidem.vel  finem,feu  vitam  aeter- 
namjfecus  fcripto  ea  revelata  non  eflent,ut  ille  fide  hinc,&  per 
fidem  vitam  aeternam  concipere  t.ur  poteftjohane  affirmante  ; 

B    1  Cunv 


-4»5  ( *4>. )  *&*- 


Cum  autcm  Deus  ipfum  velic  falvum,etiam  verbum  fuurn 
ultro  revelat,&facramenta  offert  per  minifterium,  ut  fides 
accendatur ,  &c  falus  impetretur ,  quae  omnia  argumento  funt, 
hominem  cx  (efe  nihil  in  his  valere  j  fedomnia  gratiae ,  mife- 
ricordiae,  potentiae,  fapicntiae  &  operationi  divinae  debere, 
Inhacinfirmitate  ficut  funt  omnes  homines,Rom.  III. 23.  Ita 
omnes  funt  objeftti  gratiae  Divinae>&  mediorum,ut  falventur. 
Deus  per  Evangelium  Johannis  vuit  in  omnibus  accendere 
fidem  ,  &  per  fidem  omnibus  dare  vitam  xternam ,  propter 
Chriftum ,  qui  pro  omnibus  mortuus  eft ,  6c  per  fuum  nomen 
omnibusvultvitamaeternamelargiru  i.Tim.II.4.  Namver- 
bum  iftud  in  omnium  gratiam  fcribi ,  proponi ,  Sc  confervari 
voluit.  Kom.  XV.  4. 

$.  21.    Homines  in  unum  collecli  conftituunt  lcclefiam* 

quafl  eil  congregatiojWeto/,  qui  in  Chriftum  credunt,  &  etiam 

tandem,  perfeverantes»  Salvantur.   Innuit  hoc  pluralis  nume- 

rus:  utcredatis,  fic  enim  indigitat  Johannes,  Ecclefiae  potifli- 

mum  gratia  verbum  juftificum  &  falvificum  eue  fcriptum. 

DEus  &  natura  quidquid  faciunt,  faciunt  propter  certum  ali- 

quem,  unum,vel  plures,finem;  Adeoque  cum&  fcriptura 

auftoritate  divina  confcripta  fit,  apparet,eum  DEUM,  quj 

fcribi  juifit,refpexilTe  ad  certum  aliquem  finem,  nempe  homi- 

nes,ut  crederent,  &  falvarentur:  Dico,  & falvarentnr ,  quod 

Ele&orum  attributumeft;  Ad  eleclos  igitur  potiilimumEccle- 

fia  fpe£at,medulla  nempe,&  melior  Ecclefiae  pars,  ut  funt 

Eledi.  Math.XX.1tf.R0m.VIII.13. 

§.  22.  Divtdttur  Ecclefia  in  tres \flatus ,  politicum  ,Ecdefia- 
fticum ,  &  oeconomicum :  qui  quidemunum  &  idem  funt, 
ut  funtobjeclum  fcripturae,  ndei,  Chrifti,  &  vitae  aeternae.  Ne- 
que  enim  plures,fedunus(blum,funt  in  Chrifto  JEfu.Gal. 
III.  28.  Sed  differunt  in  ordine  caiuTarum,  Ecclefiae,  &  falutis. 
St&uss  politkus  habet  »yiy.ovtx*v i  per  quodDEushomines  cum 
auctoritate  vult  adducere  ad  Ecclefiarn  &  falutem.  Rom. 
XIII.  i.feq.  1.  Tim.II.2. 3.4.  f.  Ecclefiaftuus  habetminifterium, 
quo  Deusutitur.utcorpus  fuum,Ecclefiam,coliigat,  &cor- 
roboret.  Eph.  IV.n.feqq.  Oecononiwu  &  ipfe  operam  dat,  etfi 
privatam,ut  beneficiorum  Chrifti  &mediorum  falutis  parti- 
Ceps  fieri,  &.frui,cum  (uis,poflit.  i.Tim.Ii.2.  Phil.  II.  z.Et  hi 

trcs 


«4?!!  ( iy> )  JH*- 

tres  ftatus  Ecclefiam  etiam  intrinfece  conftituunt,  tanquam 
membra  corporis  my  ftici ,  quae  Deus  falvaie  vult ,  &  ialvari, 
etiam  per  verbum  ialutis,  Evangelium ,  quod  omnibus  fine 
difcrimine  vult  impertiri,  &  per  iacramenta,  per  quae  gratiam 
&  JEfu  Chrifto  partam  per  Spiritum  Sanftum  ipfis  offerre 
&  applicare  vult.  Nam  Evangelium  non  abolet  politias,  fed 
lelinquit ,  ut  inter  homines  locum  hae  habere  poflint. 

§.  23.     iftos  tresftatus  oportetejfe  in  fuo  ordine^ft  DEUS  velit,ro- 

luntate  confequente,  ipfis  dare-  mediafalutis  &  falutem  ipfam,     DEUS 

utriquc  fuae  voluntatt  inferuic  ordinemv    Perquem  vult  ad 

falutem  ducere  homines  quorumvis  ftatuum;  qui  veroor- 

do  eft  ,  ut  in  Jeium  Chriftum  Dei  Filiumcredant,in  fide  per- 

feverent  viva,  feu  vera,&itaperhancfidemvivamfalventurr 

HuncordinevultomneshominesobfervareiiNamvultomnes 

faivari.  Joh.  III.  16'.  Et  quisquis  falvatur,  iile  prius  fuit  ordi- 

nis  hujus  obfervator,  ut  funt  obfervatoresconjuges,parentes 

&  liberi ,  Domini  &  fervi ,  Miniftri  &  auditores  >  Magiftra- 

tus  &  fubditi,  quotquot  falvantur.      Hoc  fine  Johannes 

in  Epiftolis  fuis  inculcat  fidem  &;  pietatem  Chriftianam  omni- 

bus  hominibus,  &  omnibushominum  ordinibus,nempe,ut 

taliter  conftituti  fint  in  eo  ordine,  in  quo  DEUS  eos  vult  fal~ 

vare  &  falvari.  1.  Joh.  IV.  9. 10.13.. 

§.  24-  Prima  Trinitatis  per/bna  eft DEUS  Pater,qu£  per futim amo~ 
rem  &gratiam  inifiumfetit  noftrttfalutts.  Nam  mentio  fit  in  no» 
ftra  pericope  Eilii  D£/,  DEus  igitureft  Pater yqui  #//«>»  habet, 
&  qui  auftor  eft  omnis  boni  cceieftis,  quodinnos  defcendit, 
ut  per  illud  credamus,  &  credendo  vitam  aeternam  gratiae 
primum,deinde  gloriae^habeamus.  Tilium  habet,  quem  ex  fua 
eftentiaab  aeterno  genuit,  vere,&  aeternuspaterj  per&  pro- 
pter  eundem  foivfywrov,  fide  apprehenfum,  &  ejus  nomen,  vult 
nobis  vitam  dare ,  tanquam  author  &origo  omniscauiTae,6c 
medii,quod  ad  illam  vitamducit,atque  adeo  author  ipfius 
vitar,  fivc  fit  in  regno  gratiae  imputata,  &  inchoata,  five  in  re- 
gno  glotiae,collata  &  aeterna.  Reipicit  ad  ipfum  Johannes, 
quando fci  ibit ,  fe  fcripfiiTe  eo  fine,  ut  crederent,aliquem  Je- 
ium ,  feu  falvatorem ,  nempe  populi  fui  a  peccatis  eorumque 
pcenis, &  hunc  Jefum,  Nazarenum  fciiicet,  eife  Chriftum, 

fei* 


-4og  (    16.  )  gcfr- 

«■^— — —    II  '     *M~M—M 

ftu  Un&um,  quem  Pater  juxta  humanam  naturam  unxerit 
Spiritu  San&otanquamoleo,  unclione  infinica*  utque  hoc, 
quod  &  nomen  ejus  eft,  crcderemus,&  per  fidem  vitam,  quon- 
dam  amiflam ,  beati  haberemus.  Sic  omnia  falutis  noftrae 
momenta  ex  Deo  Patre  tanquamorigine&  fontein  nospro- 
manant.  Joh.  III.  1  £.  1.  Joh.  IV.  9. 

§.  25.     FUimJecunda TrinitatU perfona, efi DEm, ttt Pater,qu't ipfum 
ab  Aterno  genuit,  fed  &  bomo ,  qut  patiendo  &  mortendo  nos  redemit ,  &■ 
tranftulitad  vitam  aternam.     Eft  in  Trinitate  perfona  qua?geni- 
ta  cft,  nempe  Filius,  &  Deus  eft  ficut  gignens  Paterj  Sed  irt 
tempore  aflumpfit  noftram  naturam,  &  homo  fac"tus eft.  Juxta 
hanc  naturam  eft  un&us.ut  eifet  Chriftus,  feu  un&us,  un&us 
Spiritu  Sancto,  &  infinitis  ejufdem  donis  ,  fecundum  eam 
ipfam  naturam,  quam  aflumpnt,  &  ita  accepit  infinita  Deitatis 
axiomata  omnia,  ut  nomen  acciperet,  in  quod  crederetur,  ob- 
edientiam  nimirum  a&ivam,  &  paflivam,  infinici  pretii,  &  pec 
illud  vita  gratiae  &  gloriae  obtineretur.     Omnia  haec  Johan- 
Raea  pericope  innuic.  NaminnuiturFiliatio,  quandomentio 
fit  Filii  Dei ;  atque  adeo  etiam  Deitas.  Nam  Pater  Deus  eft, 
quare  &  Filiusj  Filius  enim  naturaliseft,  quia  unus&folus 
Filius  eft.    Simul  &  humana  natura ,  quia  JEfus  &  Chriftus 
eft.  JEfus  per  redemptionem  a  peccato ,  quam  ptaeftare  non 
potuiflet, nifi aflumpta humana  natura,in  quaobediendo  & 
patiendo  peccata,eorumque  pcenas,in  fefe  fufciperet,&  expia- 
ret,  &  ita  peccatores  a  fuo  onere  levaretj  Non  potuiflet  au- 
tem  hoc,nifi  &  Chriftus  eflet,qui  un&us  Spiritu  Sanfto ,  8c 
ejus  donis ,  infinitae  virtutis  eflet,  Propheta,  fecerdos ,  &  Rex, 
cujus  a&iones  &  pafliones  eflent  inflnitae  virtutis ,  ut  per  na- 
turae,  &  axiomatum  (eu  attributorum  divinorum ,  corhunio- 
Bem^itaetiam  per  Spiritus  San&i,&  donorum  infinitorum 
collationem :  <^uare  &  Chrifti  fit  mentio ;  Jefus  Chriftus  il- 
le,DeiFilius,habet  nomen , quod  complectitur  omnes  cauflas 
&  refpettus  falutis,  in  quos  nos  decet  intueri,  &  perfona  hanc 
totv)v.>u,v  nofTe,  in  ipfam  credere,fperare,&  vitam  aeterna  obti- 
nere.Laudatur  Phil.U.j.Nontenfupra  omne  nomenAn  quo  decetge- 
nua  omnes  rkftere,&  credere,quod  ille  frt  Dominus ,  in  gJori- 

amDei 


HMtCfr  3  ■■.!»!■ 

am  Dei  Patris.     Et  ultra  hoc  nomcn  non  eft  aliud  darum  hc- 
minibus,in  quooporteat  falvari.  Aft.IV.12. 

i*.  z6.  Spiritus  Sanclus,  tertia  perfona  efl  Deitatis ;  Diflinclaa  Pa- 
tre\  Neque  enim  habet  Ftlium;  Et  a  Filioyneque  enim  habet  PatremyPa- 
radetusi  qui  generatfidem,  &perfidem  in  nomen  jEfu  confert  vitam. 
Omnia  haec  revelavit  Deus  per  Johannis  pericopen.  Reve- 
lavit  enim  Patrcm, dum  revelavit ejus Filium -,  Et  hoc  ipfodi- 
ftin&um  a  Pacre  Filium,  quia  omnis  Filius  a  Patre  diftinclus 
eft  realiter;  Et  Spintum  Sanclum,  aquo  impulfus  locutus  eft 
vir  Dei.2.Pet.I.2i.  Per  quem  credimus.  Ipfe  enim  teftatur 
de  Filio,adeoque  &dePatre.  Joh.XIV.23.26.XV.26.XVI. 
7.13.  feqq.  diftinctis  inter  fefe  Joh.  XV.  26.  tanquam  de  ob- 
jefto  fidei ,  in  quod  credendum  eft ,  8c  fonte  falutis ,  ex  quo 
vita  aetcrna  manat  Joh.  VII.  37. 2.  Cor.  I.  Zi.  Eph.  1. 1  $ . 

§.27.  De  trtbus  hifce perforits  unius  ejufdemque  Deitatit  non  conflat, 
ntfi  ex  verbo  Deiy  &  Salus  independet.  Quod  unus  fit  Deus,  patet 
ex  fingulari  voce :  JDEUS,  eui  Filius  attribuitur.  Nam  licet 
vox,Deus,fumaturhJ. perfonaliter,  tamen  perfbnaifta  non 
eft  alius  Deus,  quam  vel  fecunda  vel  tertia,  quia  «««5  eft  Deus, 
fcilicetefientia,&  ejusunius  Deitatis  funt  tres  realiter  diftin- 
ctae  perfonae,  Pater,  Filius,  &  Spiritus  San&us,  quae  omnesu- 
nus  funt  Deus.  Deut.  I V.  3  f .  VI.  4.  Marc  XII.  12. 1.  Cor.  VIIL 
/.  Operofus  in  operibus  ad  extra,qux  fi  creaturas  attinent,fit,ut 
omnibustribusperfonis.falvotamen  ordine,communia  (int, 
Pater  generatFjlium;  Non  vero  Filius,  qui  Pater  non  eft,  ficut 
nec  Spirittts  Sanclus ;  vice  verfa  Filius  eft  a  Patre  genitus ,  non 
Pateraut  SpiritusSanc"his,quiFiliusnonfunt-,  SpiritusSan- 
&us  proceditab  utroque,quodneuter  iftorum  facit,  adeoque 
folusSjjiritusSanftuseft.  Dequo  myfterionatura,velratio, 
nihil  norunt,  quare  revelandum  efta  Deo,  8>c  Deus  revelat 
ordinarie  per  verbum  fcriptum,  falutis  noftrae  inftrumentum. 

§.  28.  Trinunus  DEus  operatur  noflram  Salutem  per  minifleriunu 
verbum,&  facramenta.  Minifterium  repraefentat  JohannesEv- 
angelii  fcriptoi ,  fidei  &  falutisaeternas  minifter,  &  homoeo 
fine  a  Dco  vocatus ,  ut  per  ipfum  myfteria  divina  innotefce- 
rent  &  conferrentur.  Scripfit  ille  Evangelium  de  Chrifti  per- 
fona,  naturis,  ofKcio,  merito.  &  beneficiis,  non  inconfulto  irn- 

C  petu  5 


-4?S  (  1.8  )   £93- , 

petu;  fedex  inftinftu  Dei,  &eo  fine,  ut  homines  crederent 
in  Jefum,  de  quo  fcripfit,  &  per  fidem  in  nomen  ejus  falva- 
rentur.  Opus  hoc  eft  minifterii  Ecclefiaftici ,  nempe ,  ut  ex 
hominibus,  ex  quibus  eligitur.  Ebr.  V.  r.  fegregatuma  Deo 
Trinuno  Efai.  XLIX.  4.  Luc.  X.  16.  1.  Cor.  III.  5.  praedicet, 
quavoce,qua  fcriptis,  nomen  Dei  Ador.IX.15.  fidem  gene- 
ret  Rom.  X.  14. 1  f.  Et  quidem  nixarnperfona  &  merito  Chri- 
fti.  i.Cor.I.3o.3i.II.i.Etperfidemfalvet.  i.Tim.  IV. 16.  Fidem 
autem  iftam  generat  non  immediate ,  fed  mediate  per  verbum, 
quod  eft  potentia  Dei  ad  lalutem  omni  credenti.  Rom.I.itf. 
Et  fidemgenerat.fi  praedicatur,  fcribitur,auditur,autlegitur. 
Rom.  X.  8.  Et  genitam  confervat.  Nam  6c  in  eo  ftamus.  1. 
Cor.  XV.  1.  &  z,  Et  per  idemfalvamur ;  dum  confervatfidem, 
quae  falvat.  Mediate  etiam  per facramenta,  quae  verbi  quaedam 
quafi  figilla  funt,  ut  eft  BaptiJhittSi  per  quem  falvarriur  Tit.IU. 
5.  Adminiftratus  per  minifterium  Apoftolorum  &  fequa- 
cium.  Math.  XXVIII.  1?.  &  20.  In  nomine  Patris,  Filii,&  Spi- 
titus  Sancti,quorum  unum  commune  nomen  eft  in  baptifmo, 
quia  opus  eft  ad  extra.  Adeoque  etiam  per  nomen  Dei  falu- 
tem  in  Baptifmo  habemus,  quando  habemus  eam  in  nomine 
Chrifti.  Joh.  XX.ji,  Alterum falutis medium, feu  facramen- 
tum  eft  Eucharijiia;  Nam  per  eam  habemus  remiilionem  pec- 
catorum,  quae  eft  falus  aeterna.  Pfal.  XXXII.  1.  Rom.  IV. 
6. 7. 8.  Propter  corpus  &  fanguinem  Jefu  Chrifti,  quibus  in 
hoc  facramento  fruimur.  Math.  XXVI.  28.  Marc  XIV.  24. 
Luc.  XXII.  1?*  feqq.  Accepta  fub  externis  fymbolis  panis  & 
vini  ex  manu  Ecclefiae  miniftri ,  qualis  fuit  Paulus.  1.  Cor.  X 
16.  feqq.  XI.  22.  Et  Johanncs,  Evangelifta,  8i  Apoftolus ,  qui 
c^uidem  deEuchariftia  nihil  fcripfit,ied  folum  de  fruitione  fpi- 
rituali,  c.  VI.  ft.  feqq.  Attamen  ideo  non  fcripfit,  quod  proba- 
ret  fcriptade  eodem  a  reliquis  Apoftolis&Evangeliftis. 

§.  29.  Talia  facramentafunt  folum  duo,  Baptifmus  &  Eu:ktri{Hay 
quia  fcripturapromifionem  falutUnullis  aliis  elementts  externis ,  &  cere- 
moniis  annexuit,quam  bifce  duobus.  Sacramenta  funt  opcra,  quae 
peraguntur  circa  elementa  externa  &  vifibilia,  &  annexam 
habent  fidem,quam  generant  &  obfignant,  &  per  fidem  in  no- 
men  Chrifti  offerunt,  &  conferunt,  vel  obfignant  «ternam 

faiu- 


{alutem  ;  Id  quod  exrationegeneraliiacramentorum,in  con- 
feffo  tal ium,colligitur ;  Tales  vero  ceremonia2,ut  fic  vocemus, 
in  N.T.  nonoccurrunt  plures,  quamduae;  Neque  adverfarii 
ha&enus  plures  ex  S.literis&  genuina  antiquitate,oftende- 
re  potuerunt;  Quare  &  Johannes,quando,h.l.  falvationis, 
vel  vitae  meminit,  non  innuit  plura,  quam  duo  facramenta, 
verbi  &  fidei  figilla,  &  falutis,  feu  vitae  «ternx  media. 

JT.  30.  Media  h&cfunt  &  organa*per  qua  Deus  homincs  vocat,  tllu- 
tninat,  convertit ,  juftificat ,  regenerat ,  Janclificat ,  cor.fervat  ,&  falvat. 
Colligiturex  vocabulis  credere,  &cfalvare,  quibus  Johannes  h. 
l.utitur.  Quisquis  per  aliquod  verbum,  vel  fcripturam,ali- 
quem  vult  adducere  ad  fidem  articulorum  Chriftianorum, 
&  ad  nomen  Jefii  Chrifti,&  falutem  a?:ernam,  opus  habet,uc 
per  illud  ipfum  verbum  conetur  illum  vocare,  illuminare, 
convertere  &c.  Neque  enim  falvantur  nifi  vocati  Math. 
XXII.}feq.2.Tim.I.9.feq.ficut nec illuminantur &c.  Vocan- 
tur  autem,&  illuminantur,&  convertuntur,  &  juftificantur, 
1  egenerantur ,  reno vantur ,  fanft ificantur , &  confirmantur  per 
verbum,  &  per  facramenta:  quare  necerTeeft,utTninifterium 
verbi  &  facramentorum  interveniat,  ut  intervenit  in  homi- 
nis  fide  &  falute  aetema  procuranda.  Per  verbum  legis  Deus 
homines  vocat  ad  agnitionem  peccatorum ,  Rom.  VII.  7.  fic- 
ut  per  verbum  Evangelii  ad  agnitionem  gratiae,  Joh.  1. 17« 
Per  utrumque  hcminem  illuminat,  ut  videat  Dei  volunta- 
tem  cum  legalem.tum  Evangelicam.  Rom.  VII.  7. 1.  Cor.  IV. 
3,4.convertrt,utLydiam  Ad.XVI.14.  juftificat  jNamremittit 
peccata.  Math.fX.  2.  Regenerat.Joh.lII.5.  i.Pet.I.23.Renovat 
Tit.  III.  f.  fan&ificat  Act.  X.  44.  45.  feqq.  confervat.  1.  Cor- 
XV.  2.  &  tandem  falvat,id  quod  Johannes  exprefTe  ait. 

§.  31.  Confirmatur  ex  efieclu  verbi  &  facramentorum  :  Deuspcr 
]wc  media  generat  cauffas  &  organa  falutis  in  homine  hinc  pomitentiam9 
inde  Remi/nonem  peccatorum  fjufiitiam  tgratiam ,  vitam ,  refitrrecltonem, 
falvationem,  qiu  eji  Eleclorwm.  Deus  per  verbum  fuum  opera- 
tur  partim  agnitionem  peccatorum,  &  poenarum,  &ex  hac 
contritionem;  nempeper  verbumlegis;  partimfpem&  defi- 
derium  gratiae,  nimirum  per  Evangelium,  adeoque  operatur 
pcenitentiam,  cujus  duae  partes  funt,  nempe  contritio  &  fides. 

C    2  Eft 


>l  I  .         -.1— — .«  ■ — I ■  1 1   I  .  ■ 

Eft  quidem  contritio  qualitercunq;  facla  ex  lege  naturae,  cujus- 
transgie(iionem,&  transgreflionispcenam  homopeccator  ex 
natura  nonnihil  agnofcit.  Rom.I.n.feqq.II.  14.  feqq.  fed  te- 
nuioreft  illaagnitio,quam  ut  idoneam  contritionem  opera- 
ri  poflit;  quare  accedit  lex,inS.  litcrisaDco  legislatore  re- 
velata,  &  pcr  hanc  vera  contritio,  quae  operatur  pcenitentiam 
ad  falutem  ;  Et  hac  fafta  accedit  Evangelium  fuis  promiflio- 
nibus  gratuitis,  &  operatur  fidem ,  feu  fiduciam  ad  Deum, 
qui  noftra  nobis  peccata  non  imputat  ad  culpam  &  pcenam, 
propter  Chriftum ,  Filium  fuum ,  inter  Deum  iratum  &  nos 
mediatorem,  redemptorem,  &  falvatorem,  ex  quibusduobus 
attibus  digna  nafcitur  pcenftentia,conftans  excontritioneSc 
fidctanquampartibuscfTentialibus;  per  quas ,  falvo  tamen 
ordine,  vitam  per  Chriftum  obtinemus. 

§.  3*.  Obtinentes  vitam  habent  etiam  remifionem  peccato- 
rum»  Nam  vitaerTe&useftremiflionispeccatorum.  Isvivitin 
regno  gratiae,  quisquis  coram  rigorofb  Dei  juftificantis  judicio 
accipit  remiflionem  ut  peccatorum,  ita  pcenarum  peccatisde- 
bitarum,quarum  compendium  morseft,  obfonium  peccati. 
Rom.  VI,  2j.  Ezech.  XVI.  6.  Gal.  II.  20.  Idem  etiam  vitam 
habetin  regno  gloriae,fiin  fide  ifta  deremiflione  peccatorum 
&  pcenarum,  adeoque  regnogratias  perfeverat,ufque  in  finem 
iive  fidei,  five  vitae,&  adventus  Domini.  Quisquis  perieve- 
raverit  in  fua  fide  &  pietate,  falvabitur.  Nam  obtincbit  fidei 
fuae  finem,  qui  eft  vitaaeterna.  i.Pet.1. 9.  Utrumque  figni- 
ficat  Johannes,  quando  ait ,  per  fidem  credentes  vivere.  Vi- 
vunt  autem  partim  in  juftificatione ,  quando  abfolvuntura 
morte,obtenta  remiflione  peccatorum,  perfidem,  in  nomen 
Jefu,non  pzropera,  quae  nonfuntfides,nec  JefumChriftum, 
Dei  Filium,  noftrum  mediatorem,&  Redemptorem,ejusque 
nomen  apprehendunt :  partim  inrenovatione,  inqua  novas 
Spiritus  Santtiviresinintelleftu&voluntate  praecipue  accr- 
piunt  jufti,  &  vivunt  in  juftitia  &  ian&itate  vera ,  quae  funt 
imaginis  di  vinaeanima ;  qualem  vitam  jam  ante  in  regeneratione 
acceperant ,  cum  in  Filios  Dei  renafcerentur,  &  adoptarentur  j 
Vivent  utique  etiam  aliquando  in  falvatione,  cum  mors  ul- 
timus  hoftis  abolebitur,  i.Cor.  XV,  Et  Deus  omnia  erit  in 
omnibus.  §.  3$. 


>l  ■    II  ,■■■■,    I 

§.55.  Eadem  fides  homini  confert  juftitiam, quae  coram  Deo 
valet.Non  confert  Deus  vitam  aeternam,nifi  jufto,vel  imputa» 
tive  vel  inhaefive  talij  quare  nec  falvandis  confert  vitam, 
nifiperfidem  in  Jefum  habuerint  juftitiam.  Juftitiam  coram 
Deo  valentem  ex  operibus  nemo  hominu  habet  ;  Nam  haec  re- 
darguuntur a  lege,  tanqua  peccatis  infecla  ,quare  nec  ex1  fe  ha- 
bet,  quia  per  naturam  coram  Deo  propter  peccatum  ejusq;  poe- 
namomnes  injufti,&  fub  damnatione  fumus  >  Quare  aliunde 
eam  habeamus  neceue eft,  nempe  a  Chrifto, cujus,  noftri Re- 
demptoris,  juftitia  noftra  eftper  fidenvqua  ipfum  apprehen- 
dimus  atque  applicamus.  Atque  haec  caufTa  eft»  cur  Johan- 
nescredentibus  addicat  vitam,nempequia  credunt  in  Jefum 
Chriftum,eamque  fidem  exverbo  Dei  acceperunt. 

§»  34.  Conftat  ifta  fides  ex  notitia,afTenfu,atque  fiducia* 
tanquam  exactibusformalibus.  Rotitia  ad  fidem  requititur, 
eaque  explirita,  nimirum  Tnnitatis,  quod  in  Deo  fit  Pater,  qui 
habet  Filium,  &  Filius,  qui  habet  Patrem,&  Spiritus  San- 
ftus,  qui  ab  utroque  procedit,  &  fandtis  fuis  amanuenfibus 
fcripturam  indidit,quae  fitfidei  principium,&quodcreden- 
dum  fit,  fi  velisfalvari,  nempe  in  fidei  objeftum  formale, 
quod  eft  Chriftus,  Dei  &  hominis  Filius,  qui  patiendo  & 
agendo  nobis  vitam  acquifiverit,&  nomen  dederit,per  quod, 
apprehenfum&appiicatum,vita  fitapprehendenda.ea  nimi* 
rum,  per  quam  peccator5propter  culpam  morti  obnoxius,  ha- 
beat  vitam  gratiae  &  gloriae.  Haec  medulla  eft ,  quam  noffe  de« 
cet  fidelem, fed &  credere,y£«  affentiri,x\uod  revera  ita  fefe  ha- 
beat,&  omnem  fuam  fiductam  in  talibus  collocare,  quando- 
quidem  in  fe  peccatore,  &  infirmo  non  inveniat  cui  innitatur. 

§.  $f .  Taliter  credens  coram  Deo  jufttfiatur,  &  apeccatis  abfolvi- 
tur,&juflitia  Cfrrifti,  coram  Deo  valente^  donatur  ex  gratia.  Innuitwt 
vocabulo  credere  &  rivere.  Per  fidem  homo  juftificatur,  quia 
apprehenditper  eam gratiam  Dei, remittentis peccata ,  &  ju- 
ftitiam  Chrifti,qui  prohominispeccatis  mortuus  eft,&  pcenas 
fuftulit,&Deumplacavit,&propitiumnobisrcddiditjRom. 
IV.  3. Eph.  II.  8.  Per  eandem  fidem  etiam  vivit  coram  Deo  in 
regno  gratiae,qui  peccati  pcenasilli  remittit,&inregnog!o- 
jriae,  in  quo  nec  peccatum,  nec  peccati  pcena ,  mors,  srit ,  fed 

C     $  mera 


mera  Vita,  quaeDei  eft,  &  Dei  donum ,  renumerantis  fuam 
imaginem,&  habitantis  in  juftificatis&  ele&is. 

§.  5<*.  Juftificati  regenerantur  &  adoptantur  in  Filios  Dei  per  jS- 
dem,  quajufiificamur,  Vitam  aeternam  non  habebit,  nifi  credens, 
&quidemin  credendofeu  fideperfeverans.Marc.XVI,i<J.quod 
Johannesinnuit,quandoait,nos  per  fidem  habere  vitam.  Cre- 
dentesautem  funtper  fidem  Filii  Dei.Joh.I.  12.  quare  perfi- 
dem  etiam  regenerantur  atque  adoptantur ,  quod  eft  funda- 
mentum  filiationis.  Fides  hominem  immutat  per  lumen, 
quod  in  intelle&u  accendit,  &:  per  fanttimoniam,  quam  vo- 
luntati  ingenerat,&  per  intellettum  fanum,quem  in  affettibus 
producit,quibus&fimilibusnovis  &  creatis  viribus  inftru- 
6lus  homo  aliter  fentit  quam  olim,  nempe  ut  Dei  filius  &  hae- 
res, loquitur  aliter,  &  agit,  ut  ex  a&ionibus  cognofcas,  longe 
diverfum  eum  efle  hominem,  quam  olim  fuit ,  &  longe  etiam 
aliumeventum,quam  quondam,eum  habiturum  efTe. 

jj".  37.  Regenerati  hoc  ipfo  funt  etiam  renovati  in  omnibus 
fuis,  maximeanima?,  viribus,  quarum  beneficio  dignos  fefe 
gerunt  Dei  favore ,  &  beneficiis.  Puto  bona  opera,  quse  ho- 
mo  agit  five  eliciendo,  fiveimperando  ,  tanquam  fruttus  di- 
gnos  pcenitentiae  Math.  III.  8.  Antequamper  fidem  juftifice- 
tur,  regeneretur,  adoptetur,&  renovetur,  agit  opera  carnis, 
quae  recenfentur  Gal.  V.  19. 20.  21.  Poftquam  vero  juftifica- 
tus,  regeneratus,adoptatus,renovatus,&c.  ad  poenitentiam, 
&  haereditatem  vitae  aeternaeadducT:us,eft,tum  demum  pro- 
fert  fruttus  fpiritus,  qui  enumerantur  ibidem  locorum,  nempe 
#.  22.  Gal.  V.  Et  additur ,quod  talibus  lex  divina  non  fit  ad- 
verfa.  #.23.  ncmpe  nec  coa&ione  nec  malediclione.  i.Tim.I. 
5>.  Contra  quos  autem  Le::  non  eft,pro  iilis  eft.quippe  qui 
ei  obfequuntur,  &  promiffionem  hujus  &  alterius  vitas  ac«' 
cipiunt.c.IV.  8. 

§,  38.  Itarenovati  &  frugiferi  homines  faciunt  opera, 
congrua  tabulae  decalogi  priori  &  pofteriori.  Priori,  ut  funt 
Metusfilialis ,  charitas  Det ,  &  fiduciafupra  omriia.  Si  enim  Deus 
f>ropter  noftra  peccata  non  pepercit  fuo  Filio  unigenito,  &  ob- 
iequiofo,  quanto  minus  nobisparcet,  qui  Filii ipfius  natura- 
les,  &  obfequiofi  non  fumus?  Si  dilexit  nos,adhucpeccato- 

res, 


-4H!  (*?■ )  g4£- 

res,  &  reos, adeo ,  ut  FJJium  fuum  unigenitum  nobis  falvan- 
dis  deftinaret,quid  non  ex  eo  fperemus,  &propterea  fupra 
omnia  eum  diligamus  ?  Rom.  VIII.  32.  feq.  i.Joh.l  V.p.io.feq. 
San&ificatio  nominh  dmni}  quale  eft  Dei  verbum,  per  quod  Deum 
redemptorem  noftrum ,  fidem,  &  vitam,  ut  ex  nomine  nomi- 
natum  agno(cimus,cur  non  &  fanttum  habeamus,  &  cele- 
brernus  *  Nec  agnofcimus  (blum  ,  fed  &  impetramus  vi- 
tam  per  nomen  Jefu?  Oremus  igitur,  Vota  concipiamus,pfaI- 
lamus,&  fimilia  bona  opera  per  hoc  nomen  fan&e  agamus, 
ut  fuus  illi  conftet  inter  creaturas  honos,  &  adaugeatur.  Hu- 
)us  nominis  gratia  colamus  etiam  Sabbatum,  utpotein  quo 
nomen  hoc  concionandojaudiendo,agendo,  &  fimilibus  fa- 
cris  actibus  celebratur::  quia&us  ne  impediantur,  vel  infrin- 
gancur,  abftineamus  a  pravis  operibus,  quaefimul  agerenon 
poiTumus.  Sic  Deum  diligamus,  eo  quo  par  eft  modo,  fuper 
omnia,quae  Deus  non  funt ,  five  fint  in  ccelo,  five  terra,  An- 
geli,  homines, &  fimilia.. 

§.  39.  Alttra  tabula  huic  par  eft,  nempe  Secunda, quae  agit de 
proximc,quem  diligi  oportet  propter  Deum.  1.  J0h.IV.10.J0- 
hannes  mentionemfacit^/,  perquamcharitasproducitur,& 
de  qua  charitas ,  ut  fru&us  de  arbore,  &  motus  five  vita  de 
animae  praefentia  teftantur.  Gal.  V.  6,  Illa  erga  Deum  fides 
generat  charitatem ,  &  per  charitatem  omnis  generis  virtu- 
tes  1.  Cor.  XIII.  4.  feqq.  Tales  funt :  bonor  parentibus ,  &  vicif- 
fim  Filiis  debitus  amor.  Quisquis  enim  credit,  parentes,  qui- 
cunque  fuerint,aDeo  autore  effe,is  maximi  illos  faciet  pro- 
pterDeum,  quem  in  illis  reveretur  &  colit ,  Et  viceverfa, 
quisquis  noverit  &  crediderit,  fe  habere  Filios,  quos  Deus  fibi 
dederit,&amari  vult,ille  ipfbs  amabit  propter  charadterem 
divinum,quem  inillis,  fivepropri£,fiveanalogice  talesfue- 
rint,  agnofcit.  Dei  gratia  quisquis  diligat  fuum  proximum, 
ut  fe  ipfum;  fi  vero  diligat  ut  feipfum,mali  nihil  illi  inferet; 
Amor  enim  proximo  malum  nOnfacit,fed  bonum,  1.  Joh.III. 
20.21.  Sin  vero  malum  non  facit,ergo  nec  Udit,  nec  laedere 
cupit  pravis  defiderii$,quibus  malum  ei  faltem  cupit  &  co- 
gitat.  Math.  V.  44.  feqq.  1.  Joh.  IV.  11. 21.  feqq.  Quo  in  loco 
Johannes  plura  argumenta  coacervat  pro  mutuaDei,&  proxi- 

midi*- 


*4$§  ( 14.  )  §*• 


-mi  dile£tione,dedufta  ex  Dei  charitate  erga  nos,  &:  Filii  me- 

rito  pro  nobis.     Qui  Deum  novit,&  amat,abftinet  fefe  ab 

impuris  cogitatis,  defidenis,  vcrbis,&  faftis,  quippe  quibus 

Dei  domicilium  commaculatur,  ut  ineptum  fit,  in  quo  Deus 

Trinunus  fan&e  habitet.  i.  Cor.  III.  i<S*.  Sicut  dignum  reddi- 

tur  per  caftitatem  debitam.  jfr.  17.  Abftinet  fefe  etiam  ab  alio- 

rum  boniscontrettandis  per  furtum,  five  craffum  five  fjbtile, 

ut  per  illud  rem  alienam  invito  Domino  ad  iefe  transferat. 

Dominus  autem  eft,  non  homo  folum ,  poffeffor  fuorum  bo- 

norum,fed  etiam  Deus,dator  &  confervator,&  direttorta- 

lium  bonorum.     Tantum  enim  abeft ,  ut  velit  proximo  fuo 

bona  perinjuriam  auferri,utpotiusmaliteadari,confervari, 

&  augeri.  Eph.  IV.  28.  Deuseft  ipfa  veritas;  Et  verbum  ejus 

«ft  verjtas.verax  eftetiam  in  fuis  factis.  Joh.I.i^.IV.zg.XIV.*. 

XVI.  13.  XVII.  17.  &c.     Quate  qui  diligit  Deum ,  diligit  & 

veritatem,a  Deoddeclam&praeceptam,  corde,  ore,  opere. 

Neque  loquttur  conua  proximum,  ejusqueinnocentiam,five 

clam ,  five  palam  merdacium.  Pf.  XV.  1.  XXV.  10.  Joh.  XVIII. 

37.  Id  quod  Deus  juilit >  cum  vetuit  falfum  eontra  proximum 

dici  tejlimomum.    Denique  Deus  eft  liber  ab  omnibus,  five  ori- 

ginalt,  five  adtualibus  pravis  defukriis^  utpotc  in  quo  malum 

non  eft.  Math.  VII.  n.  17. 18.  Quare,  qui  Dcum  diligit  fupra 

omnia,  abftinet  (ibi  etiam  a  pravis  defideriis  &  concupifcen- 

tiis,quale  eft  defugienda  pravaconcupifcentia,  dum  ftudet 

fervare  ejus  praecepta.  1.  Joh.  II. 3.  feqq.   Sic  erit  ab  ipfo  tuta 

proximi  domus,uxor  Jiberi,fervi,jumenta,  &c  quaecunqus 

proximi  funt. 

§.  40.  Talia  opera  nemo  quidem  bominum  in  hac  vita  ex  affepotefi 
praftaret  non  tamen  propter  defeclum  damnatur ,  ob  chrifiam  ,  quem 
fides  apprehendit  &  applicat.  Utrumque  probatur  ex  fide » cujus 
Johannes  mentionem  facit,ut  apprehenditChriftum,&"cre- 
dentem  juftificat  &  fal vat.  Chriftus  non  vocat  ad  poeniten- 
tiam,  fed  nec  falvat  nifi  peccatores.  Luc.V.  31.32.  Vocatan- 
tem  &  falvat  etiam  credentes,  &  falvandosj  quare  neceile 
eft,  ut  fideles  quoque  Sc  falvandi  fint  peccatores;  Ut  omni- 
no  funt.  Nam  credens  credit  ma  peccata  fibi  gratis  propter 
„  Chiiftum  itmiffumiri;  quales  credentes  funt  omnes  pii  & 

iufti, 


-4»S  (  *f.  )  iK*- 

juiti ,  qui  proinde  in  oratione  Dominica  precantur  Deum: 
Et  remitte  nobis  debtta  noflra,{\z\xt  &  nos  remittimusdebitoribus 
noftris,  Math.  VI.  12.  Et  falvandi  credunt  Cefe  libetatum  iri 
aiuispeccatis>&  pcenis  peccatorum,quae  mors  eft,non  proptec 
fuam,  utpote  imperfettam,  fed  propter  Chrifti  juftitiam  feu 
nomenj  agnoicuntigituriuaminpeccarisinfirmitatem.  Ne- 
quetamen  defperant  qui  fide  poflident  Dei  Filium,  &ejus 
nomen,per  &  propter  quod  accipiunt  ea,quae  Lex  &  opera 
ipfis  dare  non  poterant.  Rom.  VIII.  2.  feqq. 

jj".  41.  Ftdem  iftam  &  opera  oportet  ejfe  perfcverantia,  ut  bomoji- 
nem  fidei  fu<£  pojsit  acquirere*  ld  Johannes  innuit,  cu m  fidem  re- 
quirit  ufque  ad  vitam\  oportet  igitur  fidem  durare,donecri- 
ta  hic  gratiae  a  illic  gloriae  obtineatur,  quae  eft  fides  per/eve- 
rans.  Fidei  perfeverantis  eft  animae  falus.  i.Pet.  I.p.  Data 
ex gratia  Dei  propter  Chriftum.  Rom.  VI.  $.  ult.  Operofae per 
charitatem.  Gal.  V.6.  quale  opuseft  patientia  in  tribulatio- 
nibus.  Jac.  I.  4.  Et  omnia  alia  opera  pietatis.  i.Tim.  I V.  8-  Et 
uaio  myflica,  quae  fit  per  fidem  juftificam  &  lalvificam  in  bonis 
operibus,  quae  de  Jefu  inhabitante  teftantur.  Joh.  XV.  2. 

§.  42.  Tranfuus  ad  hanc  vitamfit  per  mortem.  Homo  etiam 
credens  adhuc  tamen  obnoxius  eft  morti,  non  quidem  ,  ut 
pcena  ;  Nihil  enim  condemnationis  eft  in  iis  ,  qui  funt  in 
Chrifto  Jefu.  Rom  VIII.  1.  Attamenut  medio  per  quod  venit 
ad  vitam ,  fidei  proraiflam.  Salvi  &  Beati  funt  mortui ,  qui 
in  domino  moriuntur ,  utpote,  dicente  Spiritu ,  quiefcentes  a 
fuis  moleftis  laboribus,&  fua  iplbs  bona  opera  confequun- 
tur.  Neque  tamen  manent  in  morte ;  Nam  redibnr.t  m  vitam, 
beneficioChrifti,qui  nec  ipfe  in  mortuis  manfit,  fed  refur- 
rexit,  &  fua  refurrettione  reditum  in  vitam,  vitam  nempe  et- 
jam  seternam,  nobis  recuperavit-  2.  Tim.  1. 10.  Id  quod  h.  1. 
Johannes  clare  aflerit ,  dum  refert,  Jefum  Chriftum  vere  re* 
fuirexifle.ut  crederemus,nosquoque  per  ipfum  vi&urosefle. 
Vivemus  autem  beate;  fecus  enim  beneficium  non  eflet,&  glo- 
riose,  ficut  ipfe,  qui  ex  ignominia  in  gloriam ,  ex  morte  in  vi- 
tam.ex  pailionein  gaudia  receptus  eft.  Luc.XXlV.46.  quod 
ut  &  nobis  contingat,  cum  Paulo  &  Johanne  credimus,  &  ex- 
optamus !  Rom.  VIII4  \j*  Joh.  XX.  31.     Amen ! 

D  rer^ 


-4HS  ( *6* )  S^" 

Tereximio  Dn.  Refpondentifuo. 

OPilio,  dilette,  Tibicognomen  Amice 
Praebet,quod  fpero,muneris  omen  erit.      (dam 
Grex  funt  credentes,quosChriftus  fanguine  quon- 
Emit,  &  affufa  lavit&  unxitaqua : 
Quos  quondamPaftor  duces  ad  pafcua,donec 

In  ccelocarpant  gaudia  mille  DEI. 
Tu  vero  capias  facri  promifta  laboris 
Praemia,  quae  fervis  talibus  Ille  dabit. 

f- 
Fxercitii  Prsefcs. 

SCH./EFFERE ,  haud  fegnem  tempus  T&perdere  carum, 
Qupd  debes  Jiudiis  omnedicare  Tuis, 
Monftras^folennemdumfcandis  rite  Cathedram, 

Proponisque  ampl&  dogmata  materia. 
JPerge  modo,duce  Scriptura:  Sic  crefcere  femper 
Concedet  (precorut)fummus  Jova  Tibi. 

gratutab.  f. 

Sebaftianus  Schmidius.  D.  p.  t^ 
facult.  TJieol.Decanus. 

Ad  Pereximium  DN  RESPO  ND  E  N 
TEM,  Amicum  dileelum,. 

JOhann&afides  clara  defenditur  a  Te 
Voce,  accurato  judicfo,  atque  animo. 
johannaafides  Scriptura  nitituruna, 

Credentem  in  Chriftum  vivere  fola  jubet. 
Johannaafides  finceri  eft  pignus  amoris, 

Johannes  puri  Doftor  amoris  erar. 
Chriftum  amplexa  fides  per  Chriftum  difcit  amare, 
Hunc  extra  non  eft  purus  amor  fidei- 

IfaacusFauftius.  D. 


Ql 


Uamfacis  egregie  Mi  dile&iflime  Fili, 
Dum  SophtA  campum  pervolitarejludes. 

Si 


-4?3  (  *7. )  S**- 

Si  bene  forbfijli  Logicam,qua  fola  gubernat 

Artes,  cut  reliquas  fubdere  colla  decet, 
Macle  agefis  virtute  nova,nec  terga  refieclas, 

Si  fopbns  effe  nequis,  Theiologafter  eris. 
Quod  de  Theilogia  Vera  difquirere  tentas 

Jannea ,  &  nifu  pulpitafacra  fubts ; 
Hoc  probat  Argentina,y«»  qu&  quinque  per  annos 

Oris  detinuit  Tefmeritd  atque  lubens. 
Approbat  boc  quoqut  J ova, juvatque  BEBELIUS  ipfi 

PRALSESylbeiologum  maximafiella  Virum* 
(Quem  Tecum  fervet  Mufis  clementia  Jova?, 

Atque  cborofacro,  quem  fuper  effe  velit.) 
Hinc  Patrii  evades  lampas  praclara  Lyc&iy 

Et  gentum  referes,  ingeniumque  patris, 

Ita  gratulatur  PARENS  FiUofucv 
Refpondenti. 

ESt  aliquid,coeco  vifum,dare  currere  claudo, 
Non  herbis  triftem,  at  voce  fugare  luem. 
Qualia  Salvator  multa,hoc  dum  vixerat  orbe, 

Edidit,&  quae  non  paginafacra  tenet. 
Ifta  tamen  retulit,quae  maximafigna  fueiunt, 

Et  quae  fufficiunt  traditione  procuU 
Haec,  Scbxffere,  refert  Tua  diftertatio  dotta : 

Ut  referat  grates  Patriagrata,precor.. 
Efto  memor  noftri,  noftro  quoque  pectore  vives: 

Pignus  amicitia^  jam  r/fo  furne.  VALEl 

lia  fefiinantifjtme  gratulatus  tx  animo  eji  DN. 

Rcfpondcnti,  Amiiofuo  loHgecar'>(fitno}  ty 
vnultis  nominibus  honorando, 

Johannes  Henricus  Majus  ,  Sert- 
niff.Veldent.  PrincipibaCtenusa  Concio- 
nibus  Aul.  nunc  vero  vocatus  Ecclefu 
Durlac.  Paflor,  &  llluflr.  Gymnafi  quod 

ibidem  eftylinguar.Oriental.  Profejf. 

"  '    »■»»■ «•■  -»  .  ■"  i        i  ,., 

PAfce  meos  agnos,  dixit  Salvator  JESUS 
ifii,  quem  Petra  nomen  habere  cupiu 

Fafiat 


Pafcat  ut  &  quondatmpafiatque  fideliter  agnot 

Schxfietustjludiu  comprobet  idque  fuis. 
Utbona  qmqueftbi  liceat  Jperare  fub  hocce 

Nomine*  conveniat  fcilicet  omen  Ei. 
Eft  quod,  Amice  !  Tibi  ,fincero  corde  precatur 

Ist  quifemper  erat,permanet  atqtte  Tuus 

^imkusfincerus, 

M.  Ifrael  Dieterlin,  Sept.  ClafH 
Prsec. 


QUem  magnus  generis  fplendor,  quem  Cura  Magiftri   . 
„   Extulit.acdocuitquemfinusipfeDEI; 
Hunc  fequerisS^^rtfducem,  difcendo  docenda, 
Inde  pii  titulum  Theiologique  feres. 

ba  de egregio  CUriffimi  Dn.  Refpondentfs  <ie 
Thcelogiajohanneea  concepto  j£ecimi- 
ne  ominamr  Amicusy 

M.  joann-Conradus  Arnoldit 
Trorbacenfls. 

NOnfatit  efi,didici(fefuam  non  fegniter  artem 
Solertem  cnivisfedare  poffie  deceu 
NuHus  is  efi  milss^modo  quigeritarma  vibratque, 

His  decet  adverfos  vmcere  pojfe  Vtros. 
Opiito  non  efi,  qui  tantum  claudit  ovile, 

Se  monflret  rapidos  pojfefugare  lupos ; 
Sic  Schaeffere,  Tibifatu  haud  efi  difcere  muittm, 

Multum  de  cathedra  Te  quoque  pojfeprobas. 
Jam  monflras,pariat  quantos  induflria  fruclusy 

Quos  ^o/mMpatrium  participare  folum, 
Perge  probare  Tuum  fludium,tandemque  labowm* 

Quem  Tibi  proponit  Jpes  tua,  finis  eritl 

Hocy  ttt poftttlabat  atnicitia}appofitit 

Joh.  Benediftus  $ft#er/  Anna% 
b-rga-Mifnicus,  SS.  Theol.  Stud. 

F  I  N  1  S.